• آخرین اخبار
  • پربیننده ترین اخبار
موقعیت صفحه دوم سمت راست
گزارش و گفتگو

کد خبر : 2095 - تاریخ انتشار : یکشنبه 02 مهر 1391 - ساعت: 09:21

چاپ

کرامت انسانی (حقوق بشر)ازنگاه امام رضا(ع)دراندیشه اسلام


 کرامت انسانی (حقوق بشر)ازنگاه امام رضا(ع)دراندیشه اسلامی

میاندرود : هرنوع نگاه آدمی به جهان می تواندانسان را درراه ودر مسیرآن نگاه قرار دهداگرنگاهی به تاریخ بشربیندازیم مشحون تناقضات رفتاری درخصوص برابری ویاتبعیض بشربوده است.

بانگاهی به قوانین بشری می بینیم ازجمله چیزهایی که مقصودآن این بوده وهست که تبعیضات واین نابرابری ها را ازبین ببرد قانون حقوق بشر(Human Rights)

بوده است.که افتخارجامعه غربی دربنیان وایجاداین قانون می باشدولی اگرکمی درمبانی واصول اسلامی عمیق شویم به این نتیجه می رسیم که،قبل ازابلاغ واعلام این قانون(حقوق بشر)درجهان،نگاه زیبای دین وبالاخص اسلام جلوی این همه تبعیضات ونابرابری ها را گرفته.

قصد وهدف دین درایجاداین قانون ایجادکرامت انسانی در درون انسان ها بوده است.

اگربخواهیم تاملی درقوانین دین اسلام درموردقانون زیبای کرامت انسانی بیندازیم ازاین مجال خارج است وبه یقین می دانیم نشانه ها وآیات بسیاری در قرآن کریم ودستورات پیامبراعظم(صلوات الله علیه) واهل بیت (علیهم السلام)براین اصل بنیادی اشاره نموده است.

مثلا درسوره حجرات آیه 13خداوندمی فرماید:

یاایهاالناسُ انّاخلقناکم من ذکرٍاوانثی وخلقناکم شعوباً وقبائلَ لتعارفوا انّ اکرمکم عنذالله اتقاکم

یعنی اسلام هیچگونه امتیازی برای افرادبه علت نژاد،زبان،رنگ،ثروت،ملیت،تعلق به سرزمین خاص قائل نیست اسلام باهرگونه امتیازطبقاتی وقبیله ای مخالف است

*دراین مقاله قصد داریم نگاه امام رضا(ع)درباره کرامت انسانی رامورد بررسی قراردهیم چون پیامبردرحدیث ثقلین فرمودندکه من بعدازخودم دوچیزگرانبهای قرآن واهل بیتم را دربین شماقرارمی دهم که باچنگ زدن به هردوبه پیروزی وفلاح می رسید.

اگربه سیره وروش زندگی امام رضا(ع)توجه کنیم پراست ازنشانه های احترام واکرام مقام انسانی زیرا امام رضا(ع)باتمام آن فضایل ومقاماتی که داشتند درنهایت تواضع وفروتنی بامردم معاشرت می کردند وازآنجاکه ایشان قسمتی ازعمر شریفشان رادرمقام ولایت عهدی به سرمی بردند این سیره عملی الگوی بسیارمطلوبی برای شیعیان وبه ویژه عوامل حکومتی است که هیچ فرقی بین خودودیگران قایل نمی شدندوقایل به کرامت انسانی بودند.

ازاباصلت روایتی ازامام رضا(ع)نقل شده است.

که ازآن حضرت پرسیدم :

ای پسرپیامبر این چیست که مردم ازشمانقل می کنند؟

امام فرمودمگرمردم چه می گویند؟

می گویندشماادعامی کنیدکه مردم بندگان شما هستند!

اباصلت می گویددیدم امام سربه آسمان برداشت وگفت خداوندا توآفریننده آسمان وزمین ودانای آشکارونهانی،توگواهی که من هرگزاین رانگفته ام ونشنیده ام که هرگزکسی چیزی گفته باشدوتودانی به ستم هایی که این امت برمارواداشته اند که این هم یکی ازآنهاست.

پس ازآن روبه من کرد وگفت:ای عبدالسلام اگرمردمان آنچنان که می گویند!

همه بردگان ماهستند!آنهاراازچه کسی خریده ایم؟

گفتم:ای پسرپیامبرخداراست فرمودی.

سپس فرمودای عبدالسلام آیا دوستی ماراکه خداوندعزوجل واجب فرموده توهم ماننددیگران انکار می کنی؟

گفتم پناه می برم به خدا بلکه من ولایت شمارااقراردارم(1)(عیون اخبارالرضاج2ص174)

می بینیم که امام این تهمت ونسبت مغرضانه راکه دشمنان می خواستندبدین وسیله مهرآنان را ازدلهابزدایندنفی فرمودوآن راازجمله ستم هایی شمرد که امت در حق آنان رواداشته است زیرا ائمه (علیهم السلام)همه مردم را ازلحاظ حقوق اجتماعی یکسان وبرابر می دانندجزحق ولایت که خداوند آنهارا بدان مخصوص داشته است وآن رامخصوص ترفیع درجات بندگان در نزدخودومیان بندگان قرارداده است.

*تساوی وبرابری انسان ها

ازدیدگاه فرهنگ اسلام انسان ها ازنظرحقوق باهم برابرندکه ازحضرت علی (ع)نقل شده:

الناسُ فی الحق سواء «انسان ها درحق باهم مساوی هستند»

ودر جای دیگرمی فرمایند:

بشریت ازآنجاکه فرزند آدم هستندکاملاً مساوی هستند(بحارالانوارج78ص57)

همین دیدگاه ونظرنیزدرامام رضا(ع)که ادامه دهنده راه امیرالمومنین وعمل کننده به دستورات اسلام هست دیده می شود.

بطوری که ازمحمدبن عباده نقل شده است:

ازامام رضا(ع)پرسیدم؟

چراآنچه راکه امیرالمومنین گفت(حکومت داری) به تاخیرانداختی وامتناع فرمودی؟

امام فرمود:وای برتو ای اباحسن من ازعدم پذیرش این امرنگران نیستم.

محمدبن عباده می گوید:امام اندوه مرادریافت وفرمود:

منظورتو ازاین کار چیست؟

اگرامرحکومت چنانکه می گویی به مابازگشت کندوتوهم آنچنان باشی که الان هستی(پست ومقامی که فعلا داری)درآن روزچیزی نصیب تو نمی شود وماننددیگران خواهی بود (تحلیلی اززندگانی امام رضا ص69-70)

منظورامام این است که اگرروزی حکومت بدست ایشان برسد درآن روزنزد ایشان هیچکس را بردیگری برتری نیست ورعایت حقوق عدل ازطرف حکومت واجرای اصل برابری میان مردم امری ضروری است.ودر چنین حکومتی اختلاف طبقاتی تبعیض میان افراد وجود نداردبلکه درحقوق اجتماعی باهم برابرند.

*آزادی شخصی انسان ها

یکی دیگرازمسائلی که درفرهنگ اسلامی به آن تاکیدشده است آزادبودن انسان است وبردگی برخلاف تعالیم اسلام معرفی گشته است(واینکه چرادرزمان خودائمه برده داری وجودداشته نیازبه یک بحث مجزادارد که ازمجال این گفتاربه دور است)

امیرالمومنین(ع) می فرمایند:

لاتکن عبدُغیرک وتجعلک الله حراً

بنده دیگری مباش زیراخداوندتورا آزادآفریده است.

بطوری که عبدلله بن صلت ازمردی ازاهالی بلخ روایت کرده:

من در سفرامام رضا(ع)به خراسان درخدمت ایشان بودم دستورفرمود که سفره غذا را پهن کننددر کنار سفره ایشان تمام غلامان آنحضرت ازسیاهان وغیرآنها گردآمدند من به آنجناب عرض کردم فدایت شوم.

کاش برای اینهاسفرهء جداگانه ای انداخته می شد

امام(ع) فرمودند:

پروردگارما یکی است پدرومادرماهم یکی وپاداش همه به کردار است(کافی ج4ص23)

از ابراهيم بن عبّاس صولى نقل شده،كه گفته است:

هرگز او را نديدم،كه غلامان و بردگان خود را بد گويد.

هنگامی که مجلس اوازمردم خالی وسفره انداخته می شد،همه غلامان وخادمانش،حتی دربان ومیرآخور رابه دورسفره غذا می نشانید

(تحلیلی اززندگی امام رضا ص52 عیون اخبارالرضاج2ص184)

امام باجمع کردن همه افراد ازآزاد وغلام وبردگان برسریک سفره خواسته شرافت وکرامت انسانی را پابرجاواستوارکند واین را روشن کندکه انسان ها همه باهم برابرندوهیج فرقی میان آنهانیست همین عمل امام ودیگرمعصومین باپیروی ازقرآن باعث شدکه امر بردگی به مرورزمان ملقی وبی اثرگشت وبراساس این روش ها مردم نیزاین فرهنگ رامورد پذیرش قراردادندکه بردگان مانندانسان های آزادازحقوق مساوی برخوردار بوده وبه مرور زمان امربردگی ازمیان رفت.     

 

 

*آزادی عمومی

آزادی عمومی که لازمه کرامت انسانی است.

یکی دیگرازارزشهاواصولی که اسلام بسیاربه آن اهمیت می دهدآزادی عمومی وآزادی عقیده واندیشه می باشدبطوری که اسلام برای غیرمسلمانان حتی آنانکه اهل کتاب نباشند(ادیان بحق! نه باطل)تازمانی که برعلیه اسلام توطئه وقیام نکنندآزادی واحترام قائل می باشدوحتی به حکومت دستورمی دهدکه با آنان به نیکی وقسط رفتارکند(سوره ممتحنه آیه8)

همین الگوی عملی را درسیره وروش امام رضا می بینیم بطوری که حضرت مناظرات بسیاری راباعقایداندیشه هاوافکارمختلف داشتندکه بخشی ازاین مناظرات راشیخ صدوق درکتاب عیون اخبارالرضا(ع)،مرحوم مجلسی درج49بحارالانوارو مرحوم طبرسی درج2احتجاج نقل کرده اند.

اهم این مناظرات ازاین قراراست:

1-مناظره باجاثلیق پیشوای بزرگ مسیحیان

2-مناظره باراس الجالوت پیشوای بزرگ یهودیان

3-مناظره باهربزاکبرپیشوای زردشتیان

4-مناظره باعمران صائبی مدافع مذهب صائبین

5-مناظره باسلیمان مروزی مشهورترین عالم علم کلام درخطه خراسان

6-مناظره باعلی بن محمدبن جهم ناصبی

7-مناظره باارباب مذاهب مختلف بصره

8-مناظره باعلما وخودمأمون(سیره پیشوایان ص515-513)

در این مجال قصدداریم به یک مناظره امام اشاره کنیم.

درقسمتی ازمناظره اینطورآمده است:

جاثلیق گفت:آری می پذیرم که یوحنا ازمسیح نقل کرده است وبشارت به نبوت مردی ونیزبشارت به اهل بیتش وصیتش داده است اما نگفته این چه زمانی است واین گروه رابرای مانام نبرده است.

امام رضا(ع)فرمود:اگرماکسی رابیاوریم که انجیل رابخواندوآیاتی ازآن راکه نام محمد(ص)واهل بیتش وامتش درآنهاست،تلاوت کندایمان می آوری؟

جاثلیق گفت: بله

حضرت به نسطاس رومی فرمود:آیاسِفرسوم انجیل راحفظ داری؟گفت: بلی

سپس حضرت به رأس الجالوت(بزرگ یهودیان)روکردوفرمود:

آیاتوهم انجیل می خوانی؟گفت:آری بجانم سوگند.

امام فرمود:سِفرسوم رابگیراگردرآن ذکری ازمحمدواهل بیتش بودبه نفع من شهادت بده وگرنه شهادت نده.

آنگاه امام سِفرسوم راقرائت فرمودتابه نام محمد(ص)واهل بیتش رسیدندآنگاه متوقف شدندوروبه جاثلیق کردندوفرمودند:

ای نصرانی تورابحق مسیح ومادرش می خوانم آیاقبول داری من ازانجیل خبردارم

جاثلیق امام راتأییدفرمدند.

آنگاه امام نام پیامبرواهل بیت رابرای اوتلاوت کردند.

سپس امام فرمود:ای نصرانی چه می گویی؟

جاثلیق:من آنچه که درانجیل برای من روشن شده راانکارنمی کنم وبه آن اعتراف دارم

(احتجاج ج2ص405-406)

بااین بیان روشن می شودکه تک تک مناظرات حضرت دارای محتوای عمیق وعالی است که نشان دهنده احترام امام به عقایدواندیشه های این افراداست که خودحضرت وقت زیادی راصرف بحث ومناظره بااین افرادمی نمودند.

*حفظ حقوق شخصی

یکی ازمشخصه های دین مبین اسلام حفظ حقوق شخصی افراداست واینکه نبایددرحقوق شخصی افرادهیچ گونه اجحاف وتعرضی صورت بگیردوحق اوضایع شودازهرعملی که باعث اجحاف وضایع شدن حق افرادمی شودبایدجلوگیری کرد.

سلیمان بن جعفرجعفری گفته است:

برای کاری خدمت امام رضا(ع)بودم خواستم به خانه برگردم امام فرمودبامن بیا وامشب نزدمن بمان.

باآنحضرت روانه شدم تاواردخانه شدم هنگام غروب آفتاب بودوغلامان درطویله خانه به کارگل وبستن اخیه(میخ آخور)برای ستوران وغیرآن مشغول بودندباآنهامردسیاهی کارمی کرد وازجمله غلامان حضرت نبودامام فرموداین مردکیست که باشماکارمی کند؟

گفتند:باماکارمی کندومزدش رامی دهیم.

امام فرمود:اجرتش رامعین کرده اید؟

خیرهرچه به اوبدهیم راضی است،امام شدیداًبرآشفت.گفتم فدایت شوم چراخشمگین می شوید؟

فرمود:من بارهاآنهارانهی کردم ازاینکه کسی راکه اجرتش رامعین نکنندبه کارگیرند

 وبدان هرکاری را که بدون اینکه قبلاًمزدآن راتعیین کرده باشی!کسی کاری برای توانجام دهداگر3برابرآنچه که مزدش هست به اوبدهی بازگمان می کندازاجرت اوکاسته ای

واگرپیش ازانجام کارمزدش رامعین کنی وپس ازآن پرداخت کنی تورابخاطروفای به عهد

می ستانداگراندکی زیادتربدهی آن رابخششی ازتومی داند(2)(کافی ج 1ص288)

این حدیث امام اشاره کننده به نکته مهمی است که مربوط به قانون کار است تابه وسیله آن حق کارگروکارفرماتأمین شود.

*نمونه دیگرازحفظ حقوق افراد! جلوگیری ازتجاوزبه حیات وتمامیت جسمی بشر است.

باتأملی درقرآن وسنت می بینیم که قرآن وسنت چه نگاه جالبی به حفظ این حق برای افرادبشر دارد.

بطوری که قرآن کشتن یک نفررا مثل کشتن همه مردم می داند(مائده32)

وسعی در جلوگیری ازاین امردارد.

محمدبن سنان می گویدسوالاتی رادر نامه ای ازامام رضا(ع) پرسیدم.

یکی ازاین سوالات علت حرمت قتل بودکه امام رضا(ع) در جواب من فرمودند:                                                                                       

علت اینکه خداوندمتعال قتل نفس راحرام فرموده است ازاین جهت است که اگرحرام نبودحرج ومرج در جامعه پیش می آمدومردم ازهمدیگر تأمین نداشتندوفساد شیرازه ی اجتماع راازهم پاره می کردوامنیت ازبین می رفت.    (اخباروآثارامام رضا ص749)

یادر جای دیگرمی بینیم بازمحمدبن سنان ازامام رضا(ع)نقل می کند:

امام فرمود:علت اینکه خداوندمتعال تهمت زدن به زنان پارسارا حرام کرده ونسبت زنارا به آنهاتحریم نموده است ازاین جهت است که شوهران آنها درمورد اولادخود موردشک وتردیدواقع نشوندودر نتیجه ارتباط خانواده هاازهم گسیخته نگرددوموضوع ارث باطل نشودومردم نسبت به کودکان خودنظرخوبی داشته باشند وآنهاراتربیت کنندوروی هم رفته جامعه دچارفساد وتباهی نگردد(همان ص750)

درمورددیگرمحمدبن سنان ازامام رضا(ع)نقل می کند:

علت اینکه خداونددرموضوع زنا4شاهدطلب کرده است ودرسایرحقوق 2شاهدازاین جهت است که خواسته درموردزناکه حفظ وحراست ناموس است شدت به خرج دهد زیرادراینجاموضوع قتل درمیان است ونفی نسب فرزندبه پدرومیراث به میان می آید.

واگرشدت ودقت نبودجامعه فاسدوهرج ومرج پیش می آید(همان ص751)

دراینجا بازمی بینیم که چقدرنگاه امام وبالاخص دین اسلام به حفظ  کرامت ،احترام وشخصیت افرادازارزش بالایی برخورداربوده وچقدرامام محتاتانه برخوردمی کنندتاباعث این نشودکه کرامت وبزرگی انسان که مسجودملائکه وجانشین خدادر روی زمین می باشدزیرسوال برودتاباعث شودکرامت اشرف مخلوقات بی ارزش نمایان گردد.

**نتیجه

حفظ کرامت انسانی یک اصل اساسی است.که موردپذیرش همه جوامع بشری بوده است.

مادر این مقاله قصدمان این بودکه نگاه دین اسلام بالاخص امام رضا(ع)به این ارزش انسانی راموردکنکاش قراردهیم وبه این نتیجه برسیم و بگوییم که قبل ازابراز قانون حقوق بشرتوسط جامة غرب نگاه دین بالاخص دین اسلام به این ارزش انسانی ازدیربازمورد توجه بوده است ونگاه خاصی به این اصل اساسی ابرازداشته است.

باشداین پیام هاونکته هاازقبیل فعل،قول وتقریرمعصومین راسرلوحه زندگی خودقراردهیم وجزوپیروان واقعی حضرات معصومین قراربگیریم.

*درپایان لازم است این نکته را بیان کنم که آنچه راکه مادر این مجال خدمت شما ابرازداشتیم قطره ای ازدریای عمیق زندگی امام رضا(ع) ونگاه ایشان به اصل کرامت انسانی بوده است.

                                                    والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاتوا

                                                    ابوذر کاظمیان سورکی طلبه سطح 3حوزه علمیه قم

منابع:

قرآن  -   نهج البلاغه

اصول کافی(شیخ کلینی)

عیون اخبارالرضا(شیخ صدوق-مترجم-حمیدرضامستفید،علی اکبرغفاری)

اخباروآثارامام رضا(ع)ترجمه مسندالامام رضا(ع)(عزیزالله عطاردی)

بحارالانوار(مرحوم مجلسی)

تحلیلی اززندگانی امام رضا(ع)(محمدجوادفضل الله)(1،2)

مجله مبلغان(سیره پیشوایان)-ماهنامه اطلاع رسانی(معاونت تبلیغ حوزه علمیه قم)



مطالب مرتبط با : کرامت انسانی (حقوق بشر)ازنگاه امام رضا(ع)دراندیشه اسلام
دیدگاه شما در مورد : کرامت انسانی (حقوق بشر)ازنگاه امام رضا(ع)دراندیشه اسلام

کرامت انسانی (حقوق بشر)ازنگاه امام رضا(ع)دراندیشه اسلام تغییر کد

موقعیت صفحه دوم سمت چپ